عشق از جمله موضوعاتی است که در هر جامعه و فرهنگی از آن سخن به میان آمده است . از بدوی ترین جوامع انسانی تا پیشرفته ترین آن با موضوع عشق سروکار داشته اند و دارند. شاید بتوان گفت ؛ بعد از موضوع خدا و انسان ، موضوعی به گستردگی عشق یافت نشود. در همه ی مکاتیب دینی و فلسفی و هنری و سیاسی و ... جای پای عشق را می توان دید . در وسعت عشق همین بس که هر کسی در هر شرایط فردی و اجتماعی و روحی و روانی که بوده باشد ، در این خصوص خود را صاحب نظر دانسته و در این باره سخن می گوید. به گونه ای که گاهی تعاریفی که از عشق ارائه می شود به قدری دور از هم اند که گویی هیچ ارتباطی با هم ندارند. این تعریف های متفاوت و برداشت های متناقض از عشق به تفاوت و تناقض های موجود در نحوه ی فکر و اندیشه و کیفیت زندگی انسان برمی گردد.بدین جهت دیده می شود که از پست ترین افراد جامعه تا مقدس ترین آن در خصوص عشق اظهار نظر می کنند و خود را لایق عشق ورزیدن و عاشق شدن می دانند.

امروز مقدس ترین جانبازیها به نام عشق صورت می پذیرد که عبارت است از عشق به حضرت حق ، عشق به عدالت و وطن و ناموس و ... در عین حال زشت ترین و پلیدترین فیلم ها و صحنه های خلاف عفت انسانی نیز تحت همین نام به وجود می آید.

در عرصه شعر و ادب ظریف ترین و لطیف ترین و مقدسترین و نورانی ترین آثار در موضوع عشق ساخته شده اند، در حالی که شهوانی ترین و مبتذلترین آثار ادبی نیز در همین موضوع به وجود آمده است.

بدین جهت شاید بتوان گفت مساله عشق یکی از مظلوم ترین علوم انسانی است که هر کسی از ظن خود یار او شده است . همان گونه که مساله آزادی یکی از مظلوم ترین مسائل سیاسی و انسانی است ؛که قاتل و مقتول خود را حامی آزادی دانسته و سنگ آن را بر سینه می زنند.

در تعریف های کلاسیک و کتابی گفته شده است :(( عشق میل و علاقه مفرط به یک چیز را گویند )) . وقتی وابستگی آدمی به یک کس یا یک مکتب یا هر چیز دیگری ، بیش از اندازه شد به طوری که همه چیز را در پرتو آن ارزیابی کرد و به هر چیزی از آن دیدگاه نظر افکند. چنین حالتی را حالت عاشقانه نامند و چنین کسی را عاشق گویند.

کلمه عشق در قرآن کریم نیامده ، اما لفظی که معنی عشق دهد ، آمده است مانند(( حُبّ ))  و (( محبت ))، البته لفظ (( وُد )) نیز همین معنا را می دهد که خداوند خود را وَدُود ( بسیار دوستدار ) معرفی  کرده است. (( یا اَیُّهَا الَّذینَ ءَامَنُو مَن َیرَتَّد منکُم عَن دینه فَسَوفَ یَأتی اَللهُ بقَومٍ یُحبُّهُم وَ یُحبُّونَهُ اَذلّةٍ عَلَی المؤمنینَ اَعزَةٍ عَلَی الکافرینَ یُجهدُون فی سَبیل الله وَ لا یَخافُونَ لَومَةَ لائمٍ ذلکَ فَضلُ الله یُؤتیه مَن یَشاءُ وَ اللهُ واسعُ عَلیمٌ )). ( المائده۵۴) ای کسانی که ایمان آورده اید ، هر کس از شما از دینش برگردد، خداوند قوم دیگری را جایگزین می کند که دوستشان دارد و آنها نیز خدا را دوست می دارند. بر مومنین خوارند و بر کافرین عزیز و بزرگ . در راه خدا جهاد می کنند و از سرزنش هیچ سرزنش کننده ای باک ندارند. آن است فضل الهی که به هر کس بخواهد عطا کند . و خداوند واسع و علیم است .

در این آیه محبت بالاتر از ایمان معرفی شده است محبت آن ارتباط عمیق و معنوی است که هر شک و شبهه ای را از دل بیرون کرده ، جز مهر الهی چیزی در دل باقی نمی نهد . قوم مُحب ، قوم عاشق اند . از این رو محبت، عشق است و محبوب ، معشوق.

یکی از صفات عشق خونریزی است . غذایش خون عاشق است . این صفت موجب اخلاص و صفای عاشق می شود . از این رو گفته شده است :(( رَکعتان فی العشق لا یَصحُّ وُضُؤُها الّا بالدَّم )) . دو رکعت نماز در عشق هست که وضویش تنها با خون عاشق صحیح می باشد . عشق تیغ آتشین  لا  در دست دارد که جان عاشق را می گیرد و جسمش را می سوزاند. عاشق آن است که به هر چه غیر حق است لا بگوید و جز الّا اللّه در جسم و جان او باقی نماند . هر چه غیر معشوق است (( لا )) است و معشوق اللّه است . دستمزد این جانبازی وصال معشوق است که عاشق را منظور و معبود و مقصود است .

                                                برگرفته از کتاب تفسیر موضوعی مثنوی معنوی . نوشته قادر فاضلی